Nhiều doanh nghiệp tổ chức diễn tập PCCC chỉ để hoàn thiện hồ sơ — tập hợp nhân viên đứng ngoài sân 20 phút, bấm vài tấm ảnh, ký biên bản là xong. Kết quả là hồ sơ có đủ chữ ký nhưng không ai trong công ty biết phải làm gì khi cháy thật xảy ra.
Bài viết này cung cấp mẫu kịch bản diễn tập PCCC nhà xưởng 5 giai đoạn, đúng theo Điều 33 Luật PCCC 2024 và Thông tư 149/2020/TT-BCA — đủ để đáp ứng thanh tra và thực sự kiểm tra được khả năng ứng phó của đội PCCC cơ sở.
Mục lục
- Diễn tập PCCC là gì? Vì sao bắt buộc?
- 3 cấp độ kịch bản diễn tập PCCC
- Mẫu kịch bản diễn tập PCCC nhà xưởng — 5 giai đoạn
- Phân công nhiệm vụ trong kịch bản
- Checklist chuẩn bị trước buổi diễn tập
- Mẫu bảng đánh giá hiệu quả diễn tập
- Hồ sơ diễn tập cần lưu trữ
- Câu hỏi thường gặp
- Kết luận
Diễn tập PCCC là gì? Vì sao bắt buộc?
Diễn tập PCCC là buổi thực hành có tổ chức, trong đó toàn bộ nhân viên thực hiện các quy trình ứng phó sự cố cháy theo một tình huống giả định được lập sẵn. Mục tiêu là kiểm tra xem quy trình trên giấy có được thực hiện đúng trong thực tế không, đo thời gian phản ứng và phát hiện điểm yếu để khắc phục trước khi cháy thật xảy ra.
Điều 33 Luật Phòng cháy và chữa cháy (sửa đổi 2024) quy định rõ: người đứng đầu cơ sở có trách nhiệm tổ chức diễn tập phương án chữa cháy định kỳ. Đây là nghĩa vụ pháp lý, không phải khuyến nghị.
Thông tư 149/2020/TT-BCA hướng dẫn tần suất diễn tập theo từng loại cơ sở: nhà xưởng sản xuất và kho hàng diện tích lớn (thuộc nhóm nguy hiểm cháy nổ cao) phải tổ chức tối thiểu 1 lần mỗi năm. Cơ sở đặc biệt nguy hiểm như kho hóa chất, kho xăng dầu phải diễn tập 2 lần mỗi năm.
Nghị định 50/2024/NĐ-CP về quản lý hoạt động kinh doanh dịch vụ PCCC, có hiệu lực từ tháng 5/2024, tiếp tục củng cố yêu cầu này và bổ sung quy định về nội dung biên bản diễn tập phải lưu trữ.
Không tổ chức diễn tập đúng quy định bị phạt từ 6.000.000 đến 10.000.000 đồng với tổ chức theo Nghị định 144/2021/NĐ-CP. Ngoài phạt tiền, cơ sở có thể bị yêu cầu khắc phục trong thời hạn nhất định và kiểm tra lại.
Xem thêm quy định đào tạo PCCC cho công ty để nắm toàn bộ nghĩa vụ liên quan đến huấn luyện và diễn tập.
3 cấp độ kịch bản diễn tập PCCC
Không phải mọi buổi diễn tập đều phải theo cùng một quy mô. Tùy vào mục tiêu và điều kiện thực tế, doanh nghiệp có thể chọn một trong ba cấp độ sau:
Cấp độ 1 — Đơn giản (Diễn tập từng bộ phận). Mỗi bộ phận tự thực hành quy trình ứng phó tại khu vực làm việc của mình: nhận biết tín hiệu báo cháy, sử dụng bình chữa cháy tại chỗ, di chuyển đến điểm tập kết theo đường thoát nạn được chỉ định. Hình thức này phù hợp cho đào tạo định kỳ nội bộ, không cần huy động toàn bộ cơ sở. Ưu điểm là ít gián đoạn sản xuất. Nhược điểm là không kiểm tra được sự phối hợp liên bộ phận.
Cấp độ 2 — Phối hợp (Diễn tập nhiều bộ phận). Toàn bộ nhân viên tham gia, nhưng chỉ một phần thiết bị được vận hành thực tế. Đội PCCC cơ sở thực hành triển khai vòi chữa cháy và phối hợp với đội thoát nạn. Đây là hình thức phổ biến nhất, phù hợp cho diễn tập thường niên tại nhà xưởng. Vừa đủ để kiểm tra phối hợp, vừa không quá phức tạp về logistics.
Cấp độ 3 — Toàn diện (Diễn tập quy mô toàn cơ sở). Mô phỏng sát nhất với tình huống thực: có sự tham gia của Cảnh sát PCCC địa phương, xe chữa cháy, đội cứu thương. Hình thức này được khuyến nghị 3-5 năm một lần với cơ sở lớn, hoặc khi có sự thay đổi lớn về mặt bằng, quy mô nhân sự hay ngành nghề sản xuất. Chi phí và thời gian chuẩn bị cao hơn nhưng cho kết quả đánh giá toàn diện nhất.
Mẫu kịch bản 5 giai đoạn dưới đây phù hợp với cấp độ 2 — phối hợp, là hình thức đáp ứng được yêu cầu thanh tra và phù hợp với điều kiện thực tế của phần lớn nhà xưởng tại các KCN Bình Phước.
Mẫu kịch bản diễn tập PCCC nhà xưởng — 5 giai đoạn
Thông tin chung:
- Địa điểm: Nhà xưởng sản xuất (diện tích 3.000m²)
- Tình huống giả định: Phát sinh khói tại khu vực kho phụ tùng góc Đông Nam của xưởng
- Tổng thời gian diễn tập: khoảng 45 phút (bao gồm đánh giá)
- Số người tham gia: toàn bộ ca làm việc
Giai đoạn 1: Phát hiện cháy (8h30)
Công nhân tổ sản xuất A phát hiện khói bốc lên tại khu vực kho phụ tùng. Không xác định được nguồn lửa rõ ràng nhưng mùi khói ngày càng đậm.
Hành động bắt buộc:
- Người phát hiện không tự ý xông vào khu vực có khói.
- Lập tức thông báo cho tổ trưởng hoặc người gần nhất bằng lời nói trực tiếp.
- Giữ nguyên vị trí, không di chuyển để tránh cản trở luồng thoát nạn.
Điểm kiểm tra: Từ lúc phát hiện đến lúc báo động phát ra không được quá 2 phút.
Giai đoạn 2: Báo động và ứng phó ban đầu (8h31–8h33)
Tổ trưởng xác nhận có khói, kích hoạt nút báo động thủ công hoặc chuông tại vị trí gần nhất. Hệ thống báo cháy tự động phát tín hiệu toàn xưởng.
Đồng thời, 2 nhân viên trong đội PCCC cơ sở có mặt gần nhất lấy bình chữa cháy bột ABC tiếp cận vị trí có khói. Mục tiêu: kiểm soát nguồn cháy nếu còn ở quy mô nhỏ (dưới 1m²).
Quy trình sử dụng bình chữa cháy ABC: Rút chốt an toàn — hướng vòi vào chân ngọn lửa — bóp cò từ khoảng cách 2-3 mét — di chuyển theo hình vòng cung để bao phủ đám cháy.
Điểm kiểm tra: Bình chữa cháy phải được lấy và vận hành đúng kỹ thuật trong vòng 90 giây kể từ khi báo động phát ra. Tham khảo thêm cách sử dụng bình chữa cháy ABC đúng kỹ thuật.
Giai đoạn 3: Thoát nạn toàn xưởng (8h33–8h38)
Ngay khi báo động phát ra, đội thoát nạn kích hoạt quy trình sơ tán. Toàn bộ nhân viên dừng công việc, tắt máy móc theo quy trình an toàn rút gọn (không quá 30 giây), sau đó di chuyển theo đường thoát nạn được chỉ định sẵn.
Nguyên tắc thoát nạn:
- Đi theo đường đã học, không tự chọn lối khác.
- Không dùng thang máy (nếu có).
- Nếu gặp khói dày: cúi thấp, di chuyển sát tường dẫn về phía cửa.
- Không quay lại lấy tài sản cá nhân.
Tại điểm tập kết (sân trước, cổng phụ hoặc khu vực đã xác định), đội trưởng từng bộ phận kiểm danh theo danh sách đã chuẩn bị. Báo cáo số người còn thiếu cho Chỉ huy diễn tập trong vòng 3 phút sau khi đến điểm tập kết.
Điểm kiểm tra: Toàn bộ nhân viên phải có mặt tại điểm tập kết trong vòng 5 phút kể từ khi báo động phát ra. Người thiếu phải được báo cáo ngay, không chờ kiểm danh xong mới thông báo.
Giai đoạn 4: Báo Cảnh sát PCCC 114 và chữa cháy đội cơ sở (8h35–8h45)
Song song với quá trình thoát nạn, đội liên lạc gọi điện 114, cung cấp đầy đủ: địa chỉ cụ thể, loại hình cơ sở, quy mô đám cháy ước tính, số người còn trong khu vực (nếu có), tình trạng lực lượng tại chỗ.
Đội PCCC cơ sở tiếp tục chữa cháy bằng phương tiện tại chỗ — cuộn vòi chữa cháy vách tường, bình CO2 cho các thiết bị điện, hệ thống sprinkler tự động (nếu đã kích hoạt). Nhiệm vụ là giữ không cho đám cháy lan rộng cho đến khi Cảnh sát PCCC đến, không phải dập tắt hoàn toàn nếu quy mô vượt khả năng.
Đội y tế chuẩn bị hộp sơ cứu tại điểm tập kết, tiếp nhận và xử lý sơ bộ các trường hợp hít khói hoặc bị thương nhẹ trong quá trình thoát nạn.
Điểm kiểm tra: Cuộc gọi 114 phải được thực hiện không muộn hơn 3 phút sau khi báo động phát ra. Thông tin cung cấp phải đầy đủ trong lần gọi đầu tiên.
Giai đoạn 5: Đánh giá, phân tích và rút kinh nghiệm (sau 8h45)
Sau khi tất cả nhân viên đã được kiểm danh và tình huống giả định kết thúc, Chỉ huy diễn tập tập hợp toàn bộ người tham gia để đánh giá ngay tại chỗ.
Quan sát viên đánh giá trình bày kết quả đo thực tế: thời gian từng giai đoạn, số người sót lại khu nguy hiểm, thiết bị được sử dụng đúng hay sai kỹ thuật, điểm phối hợp tốt và điểm cần cải thiện.
Sau buổi đánh giá tại chỗ, đội trưởng đội PCCC cơ sở lập biên bản diễn tập trong vòng 24 giờ, ghi đầy đủ các số liệu thực tế và kiến nghị khắc phục cụ thể (không phải nhận xét chung chung). Biên bản này là tài liệu bắt buộc trong hồ sơ pháp lý PCCC nhà xưởng.
Phân công nhiệm vụ trong kịch bản
| Vai trò | Người phụ trách | Nhiệm vụ chính |
|---|---|---|
| Chỉ huy diễn tập | Giám đốc / Trưởng cơ sở hoặc người được ủy quyền | Điều hành toàn bộ buổi diễn tập, ra lệnh kết thúc tình huống giả định, ký biên bản |
| Đội trưởng PCCC cơ sở | Đội trưởng đã có chứng chỉ TT 149/2020 | Chỉ huy chữa cháy tại chỗ, phân công nhiệm vụ cho thành viên đội trong thời gian thực |
| Đội cứu nạn (2-4 người) | Thành viên đội PCCC cơ sở | Tìm kiếm và hỗ trợ đưa người bị thương hoặc kẹt lại ra khỏi khu nguy hiểm |
| Đội thoát nạn | Tổ trưởng từng bộ phận | Hướng dẫn nhân viên đi đúng đường thoát nạn, kiểm danh tại điểm tập kết, báo cáo số liệu |
| Đội liên lạc (1-2 người) | Nhân viên hành chính hoặc bảo vệ | Gọi 114, liên hệ lãnh đạo cấp cao, mở cổng đón xe cứu hỏa |
| Đội y tế (1-2 người) | Nhân viên được đào tạo sơ cứu | Chuẩn bị hộp sơ cứu, tiếp nhận người bị thương nhẹ tại điểm tập kết |
| Quan sát viên đánh giá (1-2 người) | Người không tham gia vai trò khác, hoặc đại diện VietSafe | Bấm giờ từng giai đoạn, ghi chú sai lệch so với kịch bản, cung cấp số liệu cho biên bản |
Tham khảo thêm bài về cấu trúc và trách nhiệm của đội PCCC cơ sở để phân công đúng người đúng vai trò.
Checklist chuẩn bị trước buổi diễn tập
Thực hiện danh sách dưới đây trong 2 tuần trước ngày diễn tập:
- Xác định ngày, giờ và hình thức diễn tập — thông báo nội bộ trước ít nhất 7 ngày để bộ phận sản xuất bố trí tiến độ.
- Rà soát phương án chữa cháy đã được phê duyệt — kịch bản diễn tập phải bám sát phương án này, không được tự ý đặt tình huống ngoài phạm vi phương án.
- Kiểm tra toàn bộ thiết bị sẽ dùng trong diễn tập — bình chữa cháy còn trong hạn và đủ áp lực, cuộn vòi không bị rò, nút báo động hoạt động bình thường, đèn thoát nạn sáng.
- Vẽ sơ đồ điểm tập kết và đường thoát nạn — in khổ A4 phát cho từng tổ trưởng, dán tại bảng thông báo nội bộ ít nhất 5 ngày trước.
- Phân công vai trò và thông báo bằng văn bản — mỗi người có giấy phân công ghi rõ nhiệm vụ cụ thể, không chỉ thông báo miệng.
- Tập huấn ngắn cho đội PCCC cơ sở (30-45 phút) — ôn lại quy trình vận hành bình chữa cháy, cuộn vòi và cách gọi 114 cung cấp thông tin đầy đủ.
- Chuẩn bị danh sách kiểm danh — danh sách tên toàn bộ nhân viên ca đó, phân theo bộ phận, giao cho từng tổ trưởng.
- Thông báo cho hàng xóm và cơ quan liên quan (nếu cần) — nhà xưởng trong KCN nên thông báo cho ban quản lý KCN trước để tránh báo động nhầm.
- Bố trí quan sát viên đánh giá — phân công 1-2 người không tham gia vai trò vận hành để quan sát và ghi chép số liệu khách quan.
- Chuẩn bị thiết bị ghi lại buổi diễn tập — điện thoại hoặc camera có thể quay video, ảnh sẽ là bằng chứng hỗ trợ hồ sơ.
- Lập biên bản diễn tập mẫu — điền sẵn các thông tin cố định, để trống các ô số liệu thực tế điền sau.
- Xác nhận lịch với đơn vị hỗ trợ (nếu có mời VietSafe hoặc Cảnh sát PCCC địa phương tham dự) — liên hệ trước ít nhất 1 tuần.
Mẫu bảng đánh giá hiệu quả diễn tập
Sau mỗi buổi diễn tập, quan sát viên điền vào bảng đánh giá dưới đây. Bảng này là phần bắt buộc trong biên bản diễn tập.
| Tiêu chí đánh giá | Mục tiêu | Kết quả thực tế | Đạt / Chưa đạt |
|---|---|---|---|
| Thời gian thoát nạn | Toàn bộ nhân viên tại điểm tập kết trong ≤5 phút | __ phút __ giây | |
| Số người còn sót lại trong khu nguy hiểm | 0 người | __ người | |
| Thực hiện đúng quy trình từng giai đoạn | 5/5 giai đoạn đúng trình tự | __/5 giai đoạn | |
| Sử dụng thiết bị đúng kỹ thuật | Không có thao tác sai với bình/vòi chữa cháy | __ lỗi thao tác | |
| Phối hợp giữa các bộ phận | Không có xung đột hoặc trùng lặp nhiệm vụ | __ điểm chưa phối hợp | |
| Ghi chép và báo cáo kịp thời | Chỉ huy nhận đủ báo cáo trong ≤3 phút sau thoát nạn | __ phút | |
| Rút kinh nghiệm cụ thể | Ít nhất 3 điểm cải thiện được xác định | __ điểm cải thiện |
Điểm tổng từ 6-7 tiêu chí đạt: buổi diễn tập đáp ứng yêu cầu. Từ 4-5 tiêu chí đạt: cần tổ chức thêm buổi bổ sung cho bộ phận còn yếu. Dưới 4 tiêu chí đạt: cần xem lại toàn bộ quy trình và tổ chức lại trong vòng 30 ngày.
Hồ sơ diễn tập cần lưu trữ
Sau mỗi buổi diễn tập, doanh nghiệp phải hoàn thiện và lưu trữ bộ hồ sơ sau. Thiếu bất kỳ tài liệu nào đều có thể bị lập biên bản khi kiểm tra.
Tài liệu bắt buộc:
- Kế hoạch diễn tập — văn bản phê duyệt nội bộ, xác định ngày giờ, địa điểm, mục tiêu và lực lượng tham gia
- Kịch bản diễn tập chi tiết — gồm tình huống giả định, mốc thời gian từng giai đoạn và phân công vai trò (tài liệu này)
- Biên bản diễn tập — ghi số liệu thực tế, ký tên bởi chỉ huy diễn tập và đại diện các bộ phận
- Danh sách người tham gia có chữ ký — từng người ký xác nhận tham dự, ghi rõ chức danh và bộ phận
- Ảnh hoặc video — ít nhất 5-10 ảnh ghi lại các giai đoạn chính, có metadata thời gian
- Bảng đánh giá hiệu quả (theo mẫu trên) — có chữ ký của quan sát viên và chỉ huy diễn tập
Thời gian lưu trữ: Tối thiểu 5 năm kể từ ngày tổ chức. Lưu bản giấy có đóng dấu tại cơ sở và bản scan kỹ thuật số trong hệ thống nội bộ.
Nếu Cảnh sát PCCC địa phương có tham dự và ký xác nhận biên bản, đây là tài liệu có giá trị cao nhất khi thanh tra — nên chủ động mời trong ít nhất 1 lần diễn tập mỗi năm.
Xem thêm chi tiết về luật PCCC 2024 cập nhật cho doanh nghiệp để nắm toàn bộ nghĩa vụ pháp lý hiện hành.
Câu hỏi thường gặp
Mỗi năm nhà xưởng phải diễn tập PCCC mấy lần?
Nhà xưởng sản xuất thuộc nhóm cơ sở có nguy hiểm cháy nổ cao — bắt buộc diễn tập tối thiểu 1 lần/năm theo Điều 33 Luật PCCC 2024 và hướng dẫn tại Thông tư 149/2020/TT-BCA. Cơ sở đặc biệt nguy hiểm (kho hóa chất, kho xăng dầu) phải diễn tập 2 lần/năm.
Kịch bản diễn tập PCCC có cần cơ quan chức năng phê duyệt không?
Không bắt buộc phê duyệt trước với buổi diễn tập nội bộ thông thường. Tuy nhiên, phương án chữa cháy cơ sở (tài liệu gốc mà kịch bản diễn tập dựa theo) phải được Cảnh sát PCCC phê duyệt. Buổi diễn tập có thể mời Cảnh sát PCCC địa phương dự và đánh giá để tăng giá trị hồ sơ.
Biên bản diễn tập PCCC cần ghi những gì?
Biên bản cần ghi: ngày giờ tổ chức, địa điểm, tình huống giả định, danh sách người tham gia (có chữ ký), thời gian phản ứng thực tế từng giai đoạn, số người thoát nạn, thiết bị được sử dụng, kết quả đánh giá theo tiêu chí và các kiến nghị khắc phục. Ảnh hoặc video đính kèm tăng giá trị hồ sơ.
Nhà xưởng nhỏ dưới 500m² có cần lập kịch bản diễn tập không?
Có. Nghĩa vụ diễn tập không phụ thuộc vào diện tích mà phụ thuộc vào loại hình hoạt động. Mọi cơ sở có hoạt động sản xuất đều phải lập phương án chữa cháy và tổ chức diễn tập theo Điều 33 Luật PCCC 2024. Nhà xưởng nhỏ có thể lập kịch bản đơn giản hơn nhưng phải đủ các giai đoạn bắt buộc.
Ai được phép chỉ huy buổi diễn tập PCCC nhà xưởng?
Chỉ huy diễn tập là người đứng đầu cơ sở hoặc người được ủy quyền — thường là đội trưởng đội PCCC cơ sở của doanh nghiệp. Người này phải đã qua huấn luyện nghiệp vụ PCCC theo Thông tư 149/2020/TT-BCA và có chứng chỉ hợp lệ. Có thể mời đơn vị PCCC có chứng nhận đủ điều kiện tham gia hỗ trợ chỉ huy.
Diễn tập PCCC có cần thực hành với lửa thật không?
Không bắt buộc dùng lửa thật trong mọi buổi diễn tập. Pháp luật yêu cầu diễn tập theo tình huống giả định, nhưng thiết bị sử dụng phải là thiết bị thật (bình chữa cháy, vòi chữa cháy). Một số buổi huấn luyện định kỳ có thể kết hợp thực hành dập lửa thật tại khu vực an toàn để tăng hiệu quả.
Hồ sơ diễn tập PCCC cần lưu trữ bao lâu?
Tối thiểu 5 năm theo quy định quản lý tài liệu an toàn PCCC. Hồ sơ gồm kế hoạch, kịch bản, biên bản đánh giá, danh sách người tham gia có chữ ký, ảnh hoặc video buổi diễn tập. Nên lưu cả bản giấy có đóng dấu và bản scan kỹ thuật số để dễ xuất trình khi thanh tra.
Kết luận
Một buổi diễn tập PCCC thực chất không chỉ để có biên bản nộp hồ sơ. Mục tiêu thực sự là để mỗi nhân viên biết rõ mình phải làm gì trong 5 phút đầu tiên khi cháy thật xảy ra — 5 phút đó quyết định toàn bộ hậu quả.
Kịch bản 5 giai đoạn trong bài này đáp ứng đúng yêu cầu của Điều 33 Luật PCCC 2024, Thông tư 149/2020/TT-BCA và Nghị định 50/2024/NĐ-CP. Doanh nghiệp có thể điều chỉnh tình huống, mốc thời gian và điểm tập kết cho phù hợp với mặt bằng thực tế của mình.
Các điểm chính cần đảm bảo:
- Tổ chức ít nhất 1 lần/năm với nhà xưởng sản xuất
- Đủ 5 giai đoạn: phát hiện — báo động — thoát nạn — chữa cháy cơ sở — đánh giá
- Phân công rõ 7 vai trò, có văn bản phân công từ trước
- Checklist 12 việc thực hiện đủ trong 2 tuần chuẩn bị
- Bảng đánh giá 7 tiêu chí lưu vào biên bản
- Hồ sơ đầy đủ, lưu trữ tối thiểu 5 năm
VietSafe Chi nhánh Bình Phước cung cấp dịch vụ tổ chức đào tạo và diễn tập PCCC trực tiếp tại nhà xưởng — bao gồm xây dựng kịch bản theo thực tế cơ sở, huấn luyện đội PCCC cơ sở, cung cấp thiết bị thực hành và hoàn thiện hồ sơ sau diễn tập. Giảng viên có chứng chỉ nghiệp vụ do Bộ Công an công nhận.
Gọi 0986.79.69.79 để trao đổi lịch tổ chức phù hợp với ca sản xuất của doanh nghiệp. Hoặc nhắn Zalo qua zalo.me/0983860114 — đội tư vấn phản hồi trong vòng 30 phút trong giờ hành chính.